Meer bouwen is niet genoeg – waarom de woonzorgopgave een sleutel is tot ruimtewinst

Nederland heeft een woningtekort. De reflex is helder: we moeten bouwen, en snel ook. Maar wat als een belangrijk deel van dat tekort niet alleen een bouwprobleem is, maar vooral een benuttingsprobleem? We bouwen door, of willen dat in elk geval, terwijl de woningmarkt op cruciale plekken vastzit. Grote woningen blijven bezet door huishoudens voor wie ze eigenlijk niet meer passend zijn, terwijl nieuwbouw vaak niet het alternatief biedt dat nodig is om beweging op gang te brengen. Het resultaat is een patroon dat steeds zichtbaarder wordt: meer bouwen, méér ruimtebeslag, en toch blijvende schaarste.

De kernvraag is daarom niet alleen hoeveel woningen we toevoegen, maar vooral of we bouwen wat nodig is om de woningmarkt weer te laten bewegen.

Doorstroming als bron van ruimte

In verschillende onderzoeken voor gemeenten zien we dat beter benutten van de bestaande woningvoorraad minstens zo veel effect kan hebben als extra nieuwbouw. Een verhuizing kan namelijk veel meer betekenen dan één woning die vrijkomt. Wanneer een ouder huishouden verhuist van een ruime eengezinswoning naar een woning die beter past bij de levensfase, ontstaat er ruimte voor een gezin. Dat gezin verhuist op zijn beurt vaak weer door vanuit een kleinere woning, waardoor ook daar ruimte ontstaat voor starters of kleinere huishoudens. Eén verhuizing kan zo een hele keten in beweging zetten.

Afbeelding: Mensen van nu, wonen in woningen van toen

Analyses die we met gemeenten en ontwikkelaars hebben besproken laten zien dat dit type doorstroming niet alleen efficiënter is dan het bouwen van extra gezinswoningen, maar ook minder ruimte vraagt en minder investeringen vergt in grond, infrastructuur en bouw. Tegelijkertijd draagt het bij aan een betere aansluiting tussen woning en levensfase. Slimmer benutten levert daarmee letterlijk ruimtewinst op. Iedere eengezinswoning die door doorstroming vrijkomt doordat een huishouden verhuist naar een appartement, leidt gemiddeld tot een besparing van € 30.000 en een lager stedelijk ruimtegebruik van 150 m². Dat is winst in ruimte, in kosten én in milieubelasting.

De woonzorgopgave als hefboom

Precies hier raakt de woonzorgopgave aan het ruimtevraagstuk. Zolang er geen aantrekkelijk en passend aanbod is voor ouder wordende huishoudens, blijven grote woningen ‘vastzitten’ in de woningketen. De druk op nieuwbouwlocaties neemt toe, en het ruimtebeslag groeit verder. De woonzorgopgave gaat daarmee niet alleen over zorggeschiktheid of ondersteuning, maar over het organiseren van beweging in de woningmarkt. Of scherper geformuleerd: de woonzorgopgave is een sleutel tot ruimtewinst. Door passende woonconcepten te realiseren voor verschillende groepen ouderen ontstaat doorstroming. En door doorstroming ontstaat ruimte.

Waarom meer bouwen alleen niet voldoende is

In veel beleidsdiscussies ligt de nadruk nog sterk op aantallen: zoveel woningen erbij, zoveel zorggeschikte eenheden. Maar aantallen zonder effect zijn duur. Wanneer nieuwbouw onvoldoende aansluit bij levensfasen, niet aantrekkelijk genoeg is om verhuizingen te stimuleren, of op plekken staat waar zelfstandig ouder worden lastig is, verandert er weinig in de woningketen. We bouwen door, maar het probleem blijft op dezelfde plek bestaan. Dat is niet alleen inefficiënt, het vergroot ook de druk op ruimte, grondstoffen en publieke middelen.

Van bouwen naar benutten

De kernvraag verschuift daarmee. Niet: hoeveel woningen moeten we toevoegen? Maar: welke woningen zorgen ervoor dat de woningmarkt weer gaat bewegen? Dat vraagt om inzicht in wie waar woont, begrip van woonwensen en levensfasen, en bewuste keuzes over woonconcepten die doorstroming mogelijk maken. De woonzorgopgave is daarmee geen extra dossier naast de woningbouwopgave, maar een manier om meerdere doelen tegelijk te dienen: beter ruimtegebruik, minder nieuwbouwdruk, toekomstbestendige zorg en een veerkrachtigere woningmarkt.

Waarom dit nu relevant is voor gemeenten

De vergrijzing versnelt, terwijl de ruimte steeds schaarser wordt. Elke verkeerde woningkeuze werkt jarenlang door. Gemeenten die de woonzorgopgave strategisch benaderen sturen daarom niet alleen op productie, maar op effect in de woningketen. Ze maken expliciete keuzes over waar doorstroming wordt gefaciliteerd en waar passende woonvormen echt beweging kunnen losmaken.

Daarmee ontstaat ruimte. Niet als bijvangst, maar als resultaat van beleid.

Vooruitblik

Als we erkennen dat het probleem niet alleen is dat we te weinig woningen hebben, maar vooral dat we woningen bouwen die beweging niet op gang brengen, dan verandert ook het gesprek.

In een volgende blog laten we zien waarom dat alleen lukt als je afscheid neemt van het idee van “de senior” als homogene doelgroep, en gaat werken met diversiteit, leefstijlen en passende woonconcepten. Want pas als je begrijpt voor wie je bouwt, kun je ook slimmer omgaan met ruimte.

Wil je weten hoe gemeenten deze ruimtewinst concreet kunnen realiseren? In onze webinar op donderdag 12 maart 2026 laten we zien hoe de woonzorgopgave kan worden ingezet als hefboom voor doorstroming, ruimtegebruik en toekomstbestendig wonen.

Bij Springco houden we ons dagelijks bezig met data gerichte antwoorden op vraagstukken op het gebied van stedelijke ontwikkeling, leefbaarheid, social impact en duurzame groei. Wil je meer weten over onze studies? Mail ons: info@springco.ai