Monitoring van wonen en zorg: een nieuwe methodiek voor het WOZO-programma

Nederland vergrijst in hoog tempo. Steeds meer ouderen hebben ondersteuning en zorg nodig, terwijl tegelijkertijd de druk op de zorgsector verder toeneemt. De uitdaging is duidelijk: hoe zorgen we ervoor dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen, in een woning en omgeving die dat ook echt mogelijk maken? Om die vraag te kunnen beantwoorden is inzicht nodig. Waar wonen ouderen die zorg ontvangen? Hoe ziet de woningvoorraad eruit waarin zij ouder worden? En in welke buurten is het makkelijker om zorg te organiseren dan in andere?

De opgave: ouder worden in een passende woonomgeving

Voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ontwikkelde Springco Urban Analytics een nieuwe methodiek die helpt om deze ontwikkelingen structureel te volgen. De aanpak vormt een belangrijke bouwsteen voor de monitoring van het landelijke WOZO-programma: Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen.

Van losse signalen naar samenhangend inzicht

In de praktijk blijkt namelijk dat er tot nu toe weinig compleet zicht was op de relatie tussen zorggebruik en wonen. Er is nog onvoldoende bekend over het type woningen waarin ouderen wonen wanneer zij ondersteuning ontvangen, en in hoeverre die woningen bijdragen aan het doel van langer zelfstandig wonen. Dat wordt ook benoemd in de managementsamenvatting van het WOZO-onderzoek, waarin het ontbreken van integraal inzicht als een belangrijk knelpunt wordt genoemd. Juist dat gebrek aan overzicht maakt dat beleid vaak noodgedwongen ad hoc blijft: ingrijpen als de druk oploopt, zonder precies te weten waar de woonomgeving eigenlijk al geschikt is voor zorg — en waar niet. Met deze methodiek ontstaat voor beleidsmakers voor het eerst een basis om wonen en zorg echt in samenhang te sturen.

CBS microdata als fundament voor sturing

De kern van de methodiek die Springco ontwikkelde ligt in het combineren van unieke databronnen. Daarbij is gebruikgemaakt van CBS microdata: gedetailleerde gegevens over zorggebruik binnen de Wlz, Wmo en Zvw. Door deze microdata te koppelen aan woningkenmerken en aanvullende ruimtelijke gegevens van Springco ontstaat een nieuw perspectief op wonen en zorg in Nederland. De analyses zijn uitgevoerd op basis van zorggebruik met peildatum 31 december 2023. Deze combinatie maakt zichtbaar waar zorg daadwerkelijk wordt gebruikt, en in welk type woningen en buurten dat gebeurt; een cruciale stap om beleid beter te kunnen richten.

Niet alleen de woning, maar de hele zorgomgeving

Wat deze aanpak bijzonder maakt, is dat niet alleen naar individuele woningen wordt gekeken, maar naar de bredere zorgomgeving. Een woning kan technisch geschikt zijn, maar alsnog in een buurt liggen waar zorgvoorzieningen ver weg zijn of waar ondersteuning moeilijk te organiseren is. Daarom wordt in de methodiek ook gekeken naar de woonomgeving en naar de nabijheid van zorgpunten binnen een straal van 500 meter. Dit vormt samen een basis om de “zorggeschiktheid” van buurten en regio’s inzichtelijk te maken. Dat inzicht heeft directe consequenties: het helpt voorkomen dat mensen noodgedwongen te lang in een woning blijven wonen die eigenlijk niet meer passend is, simpelweg omdat er geen goed beeld is van waar alternatieven of ondersteunende woonvormen beschikbaar en organiseerbaar zijn.

Slim classificeren van woonzorgvormen

Een aanvullende uitdaging is dat veel woonzorgvormen niet overal in detail geregistreerd zijn. Denk aan geclusterde seniorenwoningen of andere tussenvormen tussen regulier wonen en intramurale zorg. Springco ontwikkelde daarom een model dat de woningvoorraad automatisch kan classificeren. Met behulp van supervised machine learning (XGBoost) kunnen woningen worden ingedeeld in categorieën als intramuraal, zorggeschikt, geclusterd of regulier. Het model behaalt daarbij een nauwkeurigheid van 98%. Hiermee ontstaat een schaalbare manier om de woningvoorraad landelijk en consistent in beeld te brengen.

Minder ad hoc beleid, meer gerichte keuzes

Met deze methodiek ontstaat een herhaalbare manier om in heel Nederland te monitoren hoe wonen en zorg zich tot elkaar verhouden. Gemeenten en regio’s kunnen hiermee beter zien waar de grootste opgaven liggen, waar de woningvoorraad al ondersteunend is, en waar gericht beleid nodig is om ouderen passende woonruimte te bieden. De belangrijkste opbrengst is daarmee niet alleen een nieuwe monitor, maar een nieuw stuurinstrument. Beleidsmakers krijgen zicht op waar zorg goed organiseerbaar is, waar investeringen in geschikte woonvormen het meest urgent zijn, en hoe voorkomen kan worden dat wonen en zorg langs elkaar heen blijven bewegen.

Een stevige basis voor WOZO

De methodiek ondersteunt daarmee precies waar het WOZO-programma voor bedoeld is: bouwen aan een toekomst waarin wonen en zorg beter op elkaar aansluiten, zodat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen in een omgeving die hen daarbij helpt.

Bij Springco houden we ons dagelijks bezig met data gerichte antwoorden op vraagstukken op het gebied van stedelijke ontwikkeling, leefbaarheid, social impact en duurzame groei. Wil je meer weten over onze studies? Mail ons: info@springco.ai